—Revna Taylan & Yasemen Aktaş—

İlk olmayı alışkanlık edinmiş bir hayat, 2014 yılında matematiğin Nobel’i olarak bilinen Fields ödülüne layık görüldükten sonra birdenbire fark ettiğimiz Maryam Mirzakhani’nin oldukça erken sonlanan hayatı. Sahip olduğu zamanı bilim dünyasına ilham ve ışık olarak hediye eden Mirzakhani’nin ardından, aldığı ödülün ötesinde kendisi ve neler başardığı hakkında biraz konuşmak istedik.

Matematiğin Nobel’i olarak bilinen Fields Madalyası, 2014 yılında Mirzakhani’nin de aralarında olduğu dört kişi tarafından paylaşıldı. Kaynak: theconversation.com

İran’ın başkenti Tahran’da dünyaya gelen Mirzakhani, kendisini İran-Irak Savaşı bittikten sonra mensup olduğu “şanslı nesil”den biri sayıyor. Üstün yetenekli kız çocuklarının sınavla seçildiği Farzanegan Okulu’nda eğitim almaya hak kazanır. İran’ın çehresinden dünyaya açılan Mirzakhani henüz öğrenciyken, altın madalyasının çoğu kez Fields ödülüne uzandığı Uluslararası Matematik Olimpiyatları’nda 1994 ve 1995 yıllarında altın madalya alarak, ülkesine üst üste iki altın madalya götüren ilk öğrenci ve ülkesinden altın madalya kazanan ilk kız öğrenci olur. Aslında yazar olmayı hayal ettiğini belirten Mirzakhani, yarışma sonucunda da açıkça görülen yeteneğinin farkına vararak matematik üzerine yoğunlaşmaya karar verir. Tahran’daki Sharif Üniversitesi’nde Matematik lisans diplomasını aldıktan sonra, doktorası için Amerika’daki Harvard Üniversitesi’nin Fields ödüllü profesörlerinden Curtis T. McMullen ile birlikte çalışır [1] .Anadili İngilizceden farklı olmasına rağmen matematiğin evrensel dili onun sorularına tercüman olmuştur [2].

Kaynak: dailymail.co.uk

Mirzakhani 2004 yılında doktora derecesini tamamlamasını takiben, Princeton Üniversitesi’nde yardımcı doçent ve Clay Matematik Enstitüsü’nde araştırma görevlisi olarak görev yapmaya başlar. 2008 yılında ise Stanford Üniversitesi’nden Profesör unvanını alır. Soyut matematikten, sorularının zarafeti ve köklü bir geçmişe dayanmasından ötürü keyif aldığını söyleyen Mirzakhani [3], 2009 yılında bu alanda verilen Blumenthal Ödülü’nün sahibi olur. Takip ettiği 6 yıl içerisinde matematiğe kayda değer katkı yapan kadınlara verilen Sutter Ödülü’nün 2013 yılındaki kazananı da Mirzakhani’den başkası değildir. Saygın okullarda imza attığı çalışmalar ve kazandığı bunca prestijli ödülün üzerine Mirzakhani, 2014 yılında Fields Ödülü’nü alan ilk kadın olarak matematiğe en yabancı insanın bile kendisiyle gurur duyacağı bambaşka bir noktaya gelir. Mirzakhani’nin matematiğe yaklaşımına dair, ödül töreninde yaptığı “bir yapbozu çözmek veya bir dedektiflik vakasında noktaları birleştirmek” [4] benzetmesinden bir ipucu yakalayabileceğimiz gibi, daha çok eğimli yüzeyler üzerine yoğunlaştırdığı çalışmalarını “resim çizmek” [5] olarak niteleyen kızına da kulak verebiliriz.

Hydrogene adlı bir sanatçı tarafından Mirzakhani’nin çalışmalarına atıfta bulunan bir poster. Kaynak: redbubble.com

Çalışmaları genellikle simplektik ve hiperbolik yani bilinen ve daha genel adıyla geometri üzerine olan Maryam Mirzakhani, 40 yaşını geçmemiş matematikçilere verilen Fields Madalyası’nı da Riemann Geometri sayesinde 37 yaşında kazanmıştır. Çalışmaları oldukça teorik bir nitelik taşımasına rağmen matematik alanındaki buluşlarının teorik fiziğe yaptığı katkılar sayesinde evrenin oluşumu araştırmalarına da katkısı oldu. Bunun dışında teorik çalışmaları kuantum alan teorisinin açıklamasında kullanıldı ve böylece mühendislik ve malzeme alanlarına da katkı sağlamış oldu. Mirzakhani, ödül aldığı çalışmasında sadece karmaşık sayılar kullanılarak analiz edilebilen Riemann yüzeylerindeki sarmallar ve şekillerin kendine özgü, olası geometrilerini haritalandırdı ve bu şekilde ortaya çıkardığı yeni alanları hesapladı.

Aslında 40 yaş altındakilere verilen bir madalya olan Fields Madalyası, yaş sınırı sebebiyle annelik yapan kadınların almasının güç olduğu düşünülen bir ödül olmasına rağmen, Maryam Mirzakhani bunun tersini kanıtlamış oldu. Yaşanılan coğrafyanın ya da cinsiyetin birçok alanda olduğu gibi bilim dünyasında da hiçbir önemi olmadığını matematiğe yaptığı katkılarla ve kazandığı ödüllerle,  geometri çalışmalarında çizdiği kusursuz şekillerle tüm dünyaya gösterdi Mirzakhani.

Maryam Mirzakhani, ne yazık ki bir süredir tedavi gördüğü meme kanserini yenemedi ve 15 Temmuz 2017’de bu hastalık yüzünden hayatını kaybetti. Harvard’da yaptığı doktoranın ardından kariyerine Stanford’da öğretim üyesi olarak devam eden matematikçinin vefatının ardından Stanford rektörü Marc Tessier-Lavigne, Mirzakhani’nin matematik ve bilim alanlarında çalışmak isteyen binlerce kadına ilham olacağını söyledi.

Oldukça erken kaybedilen bir bilim insanı olsa da, cinsiyet ve coğrafya gibi tabuları yıkarak yaptığı çalışmalarla bilime kazandırdıklarıyla ve bilimde evrenselliği en başarılı şekilde kanıtlamasıyla, başta genç kadınlar olmak üzere, gerçekten de herkesin her zaman ilham alabileceği bir isim; Maryam Mirzakhani.

[1] https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=91093

[2] http://news.stanford.edu/2017/07/15/maryam-mirzakhani-stanford-mathematician-and-fields-medal-winner-dies/

[3][4] http://www.aljazeera.com/news/2017/07/iran-born-maryam-mirzakhani-remembered-math-genius-170715175023672.html

[5] http://news.stanford.edu/2017/07/15/maryam-mirzakhani-stanford-mathematician-and-fields-medal-winner-dies/

Yazar Hakkında

İlgili Yazılar

Yorum Yazın